:quality(75))
3 thông điệp hàng đầu về tác động của sự cô đơn:
Cảm giác cô đơn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người cao tuổi, chứ không chỉ đơn thuần là tinh thần của họ.
Có nhiều yếu tố có thể dẫn đến cảm giác cô đơn, nhưng sự mất mát và sự phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác là những nguyên nhân chính đối với người cao tuổi.
Cảm giác cô đơn có thể khiến người cao tuổi dễ bị lạm dụng hơn, và điều này lại càng làm cho cảm giác cô đơn trở nên trầm trọng hơn.
Hầu như ai cũng từng trải qua cảm giác cô đơn ở một giai đoạn nào đó, thường chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, cảm giác này có thể kéo dài (‘mãn tính’), và người cao tuổi phải đối mặt với những hoàn cảnh đặc biệt có thể dẫn đến tình trạng cô đơn kéo dài.
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy đây không chỉ là vấn đề liên quan đến hạnh phúc cá nhân, mà còn là vấn đề sức khỏe – và là một yếu tố có thể góp phần dẫn đến tình trạng lạm dụng người cao tuổi.
Các mối quan hệ xã hội chất lượng cao là yếu tố thiết yếu đối với sức khỏe tinh thần và thể chất cũng như hạnh phúc của chúng ta.
Cảm giác cô đơn và sự cô lập xã hội
Cảm thấy cô đơn không đồng nghĩa với việc bị cô lập về mặt xã hội. Cảm giác cô đơn là chủ quan: chúng ta không hài lòng với khoảng cách giữa những mối quan hệ xã hội mà chúng ta mong muốn có được và thực tế những gì chúng ta đang có.
Vậy, “cô lập xã hội” là gì? Nó có khác với cảm giác cô đơn không? Có: theo Tổ chức Y tế Thế giới, đó là một trạng thái khách quan, trong đó một người chỉ có một mạng lưới quan hệ nhỏ và ít tương tác với người khác (trang 2).
Một người có thể bị cô lập nhưng không cảm thấy cô đơn, hoặc cảm thấy cô đơn nhưng không bị cô lập. Sự cô lập xã hội phụ thuộc vào số lượng và chất lượng của các mối quan hệ và sự tương tác mà chúng ta có; còn cảm giác cô đơn có thể là những gì chúng ta cảm nhận về điều đó.
Người cao tuổi và cảm giác cô đơn
Trong một cuộc khảo sát do Hội đồng về Người cao tuổi (COTA) bang New South Wales thực hiện vào năm 2024, 3 trong số 5 người được hỏi cho biết họ cảm thấy cô đơn, trong khi 1 trong 4 người cho biết họ cảm thấy cực kỳ cô đơn. Một nửa số người được hỏi cho biết họ cảm thấy bị cô lập về mặt xã hội.
Trong số những người cho biết cảm thấy cô đơn trong cuộc khảo sát, 3 trên 5 người cảm thấy mình không được xã hội coi trọng và 1 trên 5 người không có ai để nương tựa.
Điều gì gây ra cảm giác cô đơn ở người cao tuổi?
Có nhiều yếu tố có thể dẫn đến cảm giác cô đơn ở mọi lứa tuổi. Một số ví dụ như sau:
xung đột gia đình hoặc rạn nứt quan hệ
trách nhiệm chăm sóc
sự cô lập về mặt địa lý
khả năng tiếp cận phương tiện giao thông bị hạn chế
áp lực tài chính
tình trạng mất an toàn về nhà ở hoặc phải di dời
khuyết tật
rào cản ngôn ngữ hoặc văn hóa
tự ti
bệnh tật về thể chất hoặc tinh thần.
Sự mất mát là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cảm giác cô đơn ở người cao tuổi, như COTA NSW đã chỉ ra trong cuộc khảo sát năm 2024. Đối với nhiều người trong chúng ta, quá trình lão hóa là giai đoạn chuyển đổi và thay đổi lớn, có thể kèm theo sự mất mát người bạn đời, bạn bè, cũng như sức khỏe, sự tự lập và khả năng vận động như trước đây. Việc nghỉ hưu khiến chúng ta mất đi mạng lưới quan hệ xã hội tại nơi làm việc, còn việc chuyển đến sống gần gia đình hơn hoặc vào các cơ sở chăm sóc dài hạn có thể đồng nghĩa với việc mất đi một cộng đồng quen thuộc.
Định kiến về tuổi tác – một cách nhìn nhận thiên vị và hẹp hòi, coi con người như những khuôn mẫu dựa trên độ tuổi – cũng có thể dẫn đến việc mất đi bản sắc và lòng tự trọng, khiến chúng ta cảm thấy cô đơn. Định kiến về tuổi tác đặc biệt phổ biến đối với người cao tuổi, và nó có thể thay đổi cách chúng ta tương tác với thế giới.
Phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác, sự cô đơn và bạo hành người cao tuổi
Nếu chúng ta phải đối mặt với sự phân biệt đối xử vì tuổi tác, chúng ta có thể thu mình lại, tránh xa các hoạt động xã hội để không phải trải qua điều đó một lần nữa. Điều này gây ra hoặc làm trầm trọng thêm cảm giác cô đơn, từ đó khiến chúng ta dễ bị lạm dụng người cao tuổi hơn.
Gohar Yazdabadi, Giám đốc điều hành của COTA NSW, đã đề cập đến mối liên hệ này trong một hội thảo trực tuyến năm 2026 của Elder Abuse Action Australia về vấn đề phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác,
“Trong vài năm qua, COTA NSW đã tiến hành nghiên cứu về cả vấn đề phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác và tình trạng cô đơn ở người cao tuổi,” bà Gohar cho biết. “Phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác thực sự định hình cách xã hội nhìn nhận người cao tuổi… [nó] thường đẩy người cao tuổi vào thế bị gạt ra ngoài lề… và góp phần gây ra tình trạng cô đơn và bị cô lập.”
Bà mô tả mối quan hệ giữa sự cô đơn, phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác và bạo hành người cao tuổi là “một vòng luẩn quẩn”:
Những định kiến phân biệt tuổi tác đối với việc già đi làm giảm giá trị mà người khác dành cho người cao tuổi.
Những người cao tuổi cảm thấy mình không được coi trọng sẽ dần xa lánh các hoạt động giao tiếp xã hội, dẫn đến cảm giác cô đơn và bị cô lập.
Cảm giác tự trọng của họ ngày càng suy giảm, và mạng lưới hỗ trợ của họ cũng thu hẹp lại.
Họ ngày càng trở nên dễ bị tổn thương và phụ thuộc, với ít mối quan hệ bảo vệ hơn và sự hiện diện trong xã hội ngày càng giảm sút.
Hiện nay, họ đang phải đối mặt với nguy cơ bị lạm dụng người cao tuổi cao hơn, trong khi khả năng các hành vi lạm dụng này bị phát hiện hoặc báo cáo lại thấp hơn.
Rủi ro này cùng với sự dễ bị tổn thương ngày càng gia tăng càng làm trầm trọng thêm tình trạng cô lập và xu hướng thu mình lại của họ trước sự phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác.
Họ lại quay trở lại bước 1 và 2 …
Năm 2024, COTA NSW đã tiến hành khảo sát hơn 2.200 cư dân New South Wales từ 50 tuổi trở lên. Báo cáo khảo sát mang tên “Tiếng nói của sự cô đơn: Cảm giác cô đơn và sự cô lập xã hội ở người cao tuổi tại New South Wales” là một phần trong bản kiến nghị của COTA NSW gửi tới cuộc điều tra của Quốc hội về mức độ phổ biến, nguyên nhân và tác động của cảm giác cô đơn tại New South Wales.
Nhiều nhà nghiên cứu khác cũng đã chỉ ra rằng sự cô đơn và sự cô lập là các yếu tố nguy cơ dẫn đến việc lạm dụng người cao tuổi, bao gồm Tổ chức Y tế Thế giới (trang 5) và Nghiên cứu Quốc gia về Tỷ lệ Lạm dụng Người cao tuổi (báo cáo cuối cùng, trang 63).
“Hiểu rõ về định kiến tuổi tác và sự cô đơn giúp chúng ta hiểu tại sao lại xảy ra tình trạng lạm dụng người cao tuổi, tại sao nó có thể bị che giấu, và những gì cần phải thay đổi,” Gohar nói.
Tác động của sự cô đơn đối với sức khỏe
Ngoài nguy cơ lạm dụng người cao tuổi gia tăng, các nghiên cứu còn chỉ ra những bằng chứng đáng báo động cho thấy sự cô đơn ở tuổi già có thể gây hại cho sức khỏe thể chất của chúng ta. Một nhà nghiên cứu đã đưa ra so sánh nổi tiếng rằng tác động của sự cô đơn hoặc sự cô lập xã hội đối với sức khỏe tương đương với việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày!
Những tác động đến sức khỏe của tình trạng cô đơn mãn tính ở tuổi già là gì? “Ở tuổi già, sự cô lập xã hội và cảm giác cô đơn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, tiểu đường, suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ, trầm cảm, lo âu và tự tử. Chúng cũng làm giảm tuổi thọ và chất lượng cuộc sống”, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết (trang 2).
Viện Nghiên cứu Gia đình Úc đã báo cáo (trang 1) rằng “các vấn đề về sức khỏe và chất lượng cuộc sống liên quan đến sự cô lập xã hội bao gồm:
chất lượng cuộc sống giảm sút
suy giảm chức năng
sự suy giảm về sức khỏe và chức năng nhận thức
sức khỏe tâm thần kém
sức khỏe thể chất kém
tăng nguy cơ tử vong
“khả năng hoạt động thể chất hạn chế và gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân”.
Các nguyên nhân khiến sự cô đơn ảnh hưởng đến sức khỏe vẫn chưa được làm rõ, mặc dù Tổ chức Y tế Thế giới đã đưa ra một số giả thuyết (trang 5). Có thể là do sự cô đơn gây ra căng thẳng, trong khi người cao tuổi lại thiếu những mối quan hệ xã hội có tác dụng “giảm nhẹ căng thẳng”. Cũng có thể là sự cô đơn và cô lập làm tổn hại đến các “quá trình phục hồi và duy trì sinh lý” của cơ thể, chẳng hạn như giấc ngủ. Đối với một số người cao tuổi, sự cô đơn và cô lập có thể góp phần dẫn đến các thói quen có hại cho sức khỏe như bỏ uống thuốc, hút thuốc hoặc uống rượu.
Tình trạng cô đơn ở người cao tuổi là một vấn đề nghiêm trọng
Dù lý do là gì đi chăng nữa, rõ ràng rằng tình trạng cô đơn ở người cao tuổi là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng và là một yếu tố rủi ro đáng kể dẫn đến lạm dụng người cao tuổi, đồng thời cũng là một thách thức cá nhân.
Chúng ta có thể tránh được cảm giác cô đơn bằng cách làm mọi điều có thể để duy trì các mối quan hệ xã hội bền chặt và tìm kiếm sự hỗ trợ để hiện thực hóa điều đó. Tuy nhiên, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và các nhà hoạch định chính sách về tác động của sự cô đơn, sự cô lập và định kiến về tuổi tác đối với người cao tuổi sẽ giúp chúng ta dễ dàng cảm thấy được trân trọng và an toàn hơn.
Đọc thêm
Hiểu và ứng phó với cảm giác cô đơn – Bài viết trên Compass của Relationships Australia
Giải quyết vấn đề cô lập – Bài viết trên Compass của Melanie Joostens
Cô lập xã hội: Các yếu tố, cơ chế và tác động của tình trạng cô lập đối với người cao tuổi – Báo cáo tóm tắt nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Gia đình Úc
Chung tay xóa bỏ sự cô đơn tại Úc – Sách trắng của tổ chức Ending Loneliness Together
“Đại dịch cô đơn: Cái nhìn toàn diện về những tác động đối với sức khỏe và kinh tế ở người cao tuổi ” – Bài báo trên Tạp chí Y học Úc của các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Monash
:quality(75))
Mọi bình luận đều được kiểm duyệt. Vui lòng truy cập điều khoản sử dụng của chúng tôi để biết hướng dẫn về cách tham gia cộng đồng của chúng tôi.